Zeehonden zijn vol verrassingen. Ze kunnen dieper duiken dan de meeste mensen denken, slapen half met open oog en krijgen tegenwoordig steeds vroeger in het jaar jongen. Of je nu nieuwsgierig bent geworden door een bezoek aan de Waddenzee of gewoon meer wilt weten: hier zijn de leukste en meest opvallende zeehonden weetjes op een rij.
Basisfeiten over de gewone zeehond
De gewone zeehond (Phoca vitulina) is de meest voorkomende zeehondensoort langs de Nederlandse kust. Een volwassen mannetje weegt gemiddeld zo’n 100 kilogram en wordt tussen de 1,5 en 1,9 meter lang. Vrouwtjes zijn een stuk kleiner. Ze leven gemiddeld 25 tot 30 jaar, waarbij vrouwtjes doorgaans ouder worden dan mannetjes.
De gewone zeehond heeft een kenmerkend hondenachtig gezicht, met grote ronde ogen en snorhaartjes die trilgevoelig zijn. Met die snorhaartjes, ook wel vibrissen genoemd, kunnen zeehonden trillingen in het water opvangen. Dat helpt ze bij het opsporen van vissen, zelfs in troebel of donker water.
Zeehonden weetjes over hun gedrag
Zeehonden zijn zoogdieren die zowel op land als in het water leven. Op het strand of op zandplaten liggen ze vaak opgerold in een banaanvorm, met kop en achtervlippers omhoog. Dat doen ze om warmte te behouden. Het ziet er een beetje onhandig uit, maar het werkt.
Slapen doen zeehonden zowel op land als in het water. In het water kunnen ze verticaal blijven drijven terwijl ze slapen, een techniek die “bottling” wordt genoemd. Ze houden dan één hersenhelft actief zodat ze kunnen ademen en gevaar kunnen opmerken. Volledig in diepe slaap gaan ze vooral op het strand of op een zandplaat.
Zeehonden zijn geen kuddedieren in de sociale zin, maar ze liggen wel graag bij elkaar op rustplaatsen. Op populaire zandplaten in de Waddenzee liggen soms honderden dieren tegelijk bij elkaar. Toch jagen ze individueel en hebben ze geen vaste partner.
Duiken en ademen
Zeehonden zijn indrukwekkende duikers. Ze kunnen tientallen minuten onder water blijven en afdalen tot ruim 300 meter diepte. Dat lukt doordat ze een relatief grote hoeveelheid bloed hebben in verhouding tot hun gewicht, en doordat hun bloed en spieren veel zuurstof kunnen opslaan. Bij het duiken vertraagt hun hartslag drastisch, soms van 100 slagen per minuut naar minder dan 10.
Zeehonden ademen wel gewone lucht en moeten dus regelmatig naar het wateroppervlak. In bevroren gebieden bijten sommige zeehondensoorten ademgaten in het ijs om te kunnen overleven.
Vroeger jongen krijgen door veranderend voedselaanbod
Onderzoekers van Ecomare op Texel hebben vastgesteld dat gewone zeehonden steeds vroeger in het jaar jongen krijgen. Ze denken dat dit te maken heeft met het groeiende aanbod van kleinere vissen. Dat veranderende voedselaanbod beïnvloedt klaarblijkelijk ook de voortplantingscyclus van de dieren.
Zeehondenpups worden normaal gesproken in het voorjaar geboren, in Nederland doorgaans tussen mei en juli. Een pup weegt bij de geboorte al zo’n 10 kilogram. Bijzonder: in de eerste weken drinkt een pup vette moedermelk met een vetgehalte van wel 40 tot 50 procent, zodat het snel in gewicht toeneemt. Na drie tot zes weken is de pup al gespeend en moet het zelfstandig overleven.
Wat eten zeehonden?
Zeehonden zijn vleeseters en leven voornamelijk van vis. In de Noordzee eten ze soorten als haring, sprot, kabeljauw en zandspiering. Gemiddeld heeft een volwassen zeehond dagelijks zo’n 3 tot 5 kilogram vis nodig, afhankelijk van de grootte en activiteit van het dier.
Ze jagen actief in het water en kunnen hoge snelheden bereiken. Op het land zijn ze traag en onhandig, maar in zee zijn het soepele en snelle zwemmers. Ze gebruiken hun voorste flippers voor sturen en hun achterste flippers als aandrijving.
Zintuigen die je niet verwacht
De snorhaartjes van een zeehond zijn veel gevoeliger dan die van een kat. Wetenschappers hebben aangetoond dat zeehonden met hun vibrissen de kielzogsporen van voorbijgezwommen vissen kunnen volgen, zelfs als de vis er al 30 seconden geleden voorbij zwom. Dat maakt ze bijzonder effectieve jagers, ook zonder zicht.
Zeehonden hebben ook goed zicht onder water, beter dan boven water. Hun ogen zijn groot en aangepast aan weinig licht. Boven water zien ze juist wat wazig. Ze compenseren dat met hun uitstekende reukzin op het land, die ze ook gebruiken om hun eigen pup te herkennen tussen tientallen andere pups.
Zeehonden in Nederland
De Waddenzee is het belangrijkste leefgebied voor zeehonden in Nederland. Naast de gewone zeehond leeft hier ook de grijze zeehond, die groter is en een langere, vlakkere snuit heeft. De gewone zeehond heeft een boller, ronder hoofd.
De populatie gewone zeehonden in de Waddenzee is in de afgelopen decennia sterk hersteld, mede dankzij betere bescherming en opvangcentra als die van Ecomare op Texel. In de jaren 1970 stond de soort door jacht en vervuiling zwaar onder druk. Nu worden in de Nederlandse Waddenzee naar schatting tienduizenden exemplaren geteld, al varieert dit per telseizoen.
- Gewone zeehond: ronde kop, kortere snuit, gevlekte vacht
- Grijze zeehond: langere vlakke snuit, groter lichaam, minder stippen
- Grijze zeehonden zijn schaarser langs de Nederlandse kust dan gewone zeehonden
Wat je beter niet doet bij een zeehond op het strand
Een zeehond die op het strand ligt, is niet per se ziek of in nood. Jonge dieren worden soms tijdelijk door hun moeder achtergelaten terwijl die gaat jagen. Aanraken is dan een slecht idee: mensengeur kan ervoor zorgen dat de moeder het jong niet meer accepteert. Houd altijd minimaal 30 meter afstand en houd honden aangelijnd in de buurt van zeehonden. Bij twijfel over de toestand van een dier bel je Ecomare of SOS Dolfijn.
Zeehonden zijn nieuwsgierige en intelligente dieren met een complexer leven dan ze op het eerste gezicht lijken. Van hun geavanceerde snorhaartjes tot hun aanpassing aan een veranderend voedselaanbod: hoe meer je over ze weet, hoe bijzonderder ze worden.
