De natuur op Terschelling is gevarieerder dan op de meeste andere Waddeneilanden. In een relatief klein gebied vind je uitgestrekte duinen, brede stranden, heide, loofbos en natte polders naast elkaar. Dat maakt het eiland niet alleen aantrekkelijk voor bezoekers, maar ook voor een grote verscheidenheid aan planten en dieren.
Terschelling maakt deel uit van het Natura 2000-netwerk, de Europese beschermde natuurgebieden. Een groot deel van het eiland valt onder Staatsbosbeheer, dat de terreinen beheert en toegankelijk houdt voor wandelaars en fietsers. Je kunt hier vrij rondlopen, maar sommige kwetsbare gebieden zijn afgesloten om verstoring van broedvogels of bijzondere vegetatie te voorkomen.
Duinen en stranden: de ruggegraat van de Terschelling natuur
De duinen vormen de grootste aaneengesloten natuurzone van het eiland. Ze lopen van west naar oost en bieden bescherming tegen de zee. Achter de zeereep, de eerste duinrij, liggen vochtige duinvalleien waar zeldzame planten groeien zoals orchideeën en parnassia. In de zomer staan deze valleien vol bloeiende planten die je in de rest van Nederland nauwelijks meer tegenkomt.
Het strand aan de noordkust is breed en vrijwel onbebouwd. Op de rustigere gedeelten, ver van de aanlegplaatsen, broeden strandplevieren en sterns. Die gebieden zijn in het broedseizoen (ruwweg april tot en met juli) afgezet. Het is verstandig die afzettingen te respecteren, want de nesten liggen letterlijk in het zand en zijn nauwelijks zichtbaar.
Boswachterij Formerum: bos midden op een Waddeneiland
Bijzonder voor een Waddeneiland is het uitgestrekte bos in het midden van Terschelling, rond het gebied Formerum. Dit loofbos is deels aangeplant en biedt een opvallend ander landschap dan de open duinen. Tussen de bomen groeien varens en vind je eekhoorns, vleermuizen en tal van vogelsoorten. In de herfst kleurt het bos spectaculair, wat het een populaire bestemming maakt ook buiten het zomerseizoen.
Vanuit het bos lopen fiets- en wandelpaden die aansluiten op de rest van het eiland. De overgang van bos naar heide of duin is nergens abrupt, waardoor je in een korte wandeling door meerdere landschappen beweegt.
Heide en cranberryteelt
Op Terschelling kom je ook heideterreinen tegen, een zeldzaamheid op de Waddeneilanden. In augustus kleurt de heide paars, wat een aantrekkelijk contrast geeft met het groene bos en de gele duinen. Bijzonder is de cranberry, die op het eiland al lange tijd wordt geteeld. Elke herfst is er de cranberryoogst, die een eigen plaatsje heeft in de lokale cultuur. De bessen groeien in natte percelen en kleuren in oktober felrood.
De Boschplaat: het wildste stuk natuur
Het oostelijke deel van Terschelling heet De Boschplaat en is het meest ongerepte natuurgebied van het eiland. Dit is een kweldergebied dat gedeeltelijk droogvalt bij laag water en grenst aan de Waddenzee. Het is een belangrijk rust- en foerageergebied voor trekvogels en zeehonden. In het najaar en de winter verblijven hier tienduizenden vogels, waaronder ganzen, steltlopers en eenden.
De Boschplaat is een groot deel van het jaar deels afgesloten voor publiek, precies om die vogels niet te storen. Buiten het broedseizoen zijn gemarkeerde paden beschikbaar. Met een verrekijker zie je vanaf de randen al indrukwekkend veel. Zeehonden liggen regelmatig op de zandplaten te rusten, goed zichtbaar op een heldere dag.
Waddenzee en getijdennatuur
De zuidkant van het eiland kijkt uit op de Waddenzee, een van de grootste ononderbroken getijdengebieden ter wereld en UNESCO Werelderfgoed. Bij laag water lopen de platen droog en zie je scholeksters, kluten en eidereenden op zoek naar voedsel. Vanuit de havens van West-Terschelling en Oosterend zijn georganiseerde wadlooptochten en zeehondenexcursies te boeken.
De getijdennatuur vraagt om een andere manier van kijken dan de duinen. Timing is alles: rond laagwater is het aanbod aan vogels en zeeleven het grootst. Een gids helpt je de juiste plekken te vinden en legt uit wat je ziet.
Wat je praktisch moet weten
- Veel natuurgebieden zijn het hele jaar toegankelijk, maar sommige delen zijn afgesloten van 15 maart tot 15 augustus vanwege het broedseizoen.
- Honden zijn in grote delen van de natuur op Terschelling aan de lijn verplicht, en in sommige gebieden helemaal niet toegestaan.
- Het fiets- en wandelpadennetwerk is uitgebreid. Een fiets is de handigste manier om de verschillende landschapstypen in één dag te combineren.
- Staatsbosbeheer biedt regelmatig excursies aan waarbij een boswachter je meeneemt door de terreinen.
- Neem een verrekijker mee, zeker voor De Boschplaat en de Waddenzee. Veel dieren zijn op afstand mooier te zien dan dichtbij.
Terschelling heeft een compactheid die het makkelijk maakt om in een paar dagen de hele variatie van het eiland te ervaren. Van de brede stranden in het noorden tot de stille kwelders in het oosten en het sombere herfstbos in het midden, de natuur op Terschelling verrast steeds opnieuw, ook als je er al vaker bent geweest.
