Op 1 januari 2024 is de Wet natuurbescherming opgegaan in de Omgevingswet. Dat betekent dat de regels voor de bescherming van natuur, dieren en planten niet langer in een aparte wet staan, maar zijn opgenomen in één grote wet die de hele leefomgeving regelt. Voor iedereen die te maken heeft met beschermde soorten of natuurgebieden, is het goed om te weten wat dit precies betekent en wat er in de praktijk is veranderd.
Wat regelde de Wet natuurbescherming?
De Wet natuurbescherming, ook wel de Wnb genoemd, beschermde drie dingen: beschermde dier- en plantensoorten, Natura 2000-gebieden en houtopstanden zoals bossen. De wet stelde regels aan wat je wel en niet mocht doen in de buurt van beschermde natuur. Wilde je bouwen, graven of kappen in of bij een beschermd gebied? Dan had je een vergunning of ontheffing nodig.
De wet gold voor overheden, bedrijven, natuurorganisaties en gewone burgers. Iedereen had een zorgplicht: je moest voorkomen dat je onnodig schade aanricht aan de natuur. Dit principe is niet verdwenen met de komst van de Omgevingswet, maar juist meegenomen en verder uitgewerkt.
Hoe is de wet natuurbescherming opgegaan in de Omgevingswet?
De Omgevingswet bundelt tientallen wetten over de leefomgeving in één wet. Denk aan regels over bouwen, milieu, water en dus ook natuur. De inhoud van de vroegere Wet natuurbescherming is grotendeels overgenomen, maar de namen van de instrumenten zijn veranderd. Een paar voorbeelden:
- Een “natuurvergunning” heet nu een “omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit”.
- Een “ontheffing” voor beschermde soorten heet nu een “omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit”.
- Provincies werken niet meer met een “provinciale verordening” maar met een “omgevingsverordening”.
De regels zelf zijn voor een groot deel gelijk gebleven. Wat is veranderd, is de plek waar je ze vindt en de namen die je tegenkomt als je een vergunning aanvraagt.
Wat betekent de zorgplicht voor jou?
De zorgplicht is een belangrijk onderdeel van de natuurbescherming in de Omgevingswet. Die zorgplicht houdt in dat iedereen, dus ook jij als particulier of ondernemer, verplicht is om schade aan de natuur zoveel mogelijk te voorkomen. Zie je dat je werkzaamheden een beschermde diersoort kunnen raken? Dan moet je maatregelen nemen, ook als je geen vergunning nodig hebt.
Denk aan situaties zoals het slopen van een gebouw waar vleermuizen zitten, of het maaien van een berm met beschermde planten. In zulke gevallen geldt de zorgplicht altijd, ongeacht of je formeel een vergunning moet aanvragen.
Wanneer heb je nog steeds een vergunning nodig?
De overstap naar de Omgevingswet heeft de vergunningsplicht niet afgeschaft. Je hebt nog steeds toestemming nodig in de volgende situaties:
- Je project heeft mogelijk een negatief effect op een Natura 2000-gebied. Dan vraag je een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit aan.
- Je werkzaamheden verstoren of beschadigen beschermde dier- of plantensoorten. Dan heb je een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit nodig.
- Je wilt bomen kappen. Regels hiervoor staan nu in het omgevingsplan van de gemeente.
Wie de vergunning verleent, hangt af van het type activiteit. Voor Natura 2000-activiteiten is dat meestal de provincie. Voor flora- en fauna-activiteiten is dat ook de provincie, tenzij de activiteit onderdeel is van een groter bouwproject. Dan is de gemeente het bevoegde gezag.
Wat veranderde er voor kappen en bomen?
Vroeger regelden gemeenten het kappen van bomen via hun eigen gemeentelijke verordening. Onder de Omgevingswet is dat anders geregeld. Gemeenten leggen de regels voor het kappen nu vast in het omgevingsplan. Dat plan vervangt het vroegere bestemmingsplan en de gemeentelijke verordeningen op dit punt.
Het omgevingsplan is digitaal raadpleegbaar via het Omgevingsloket. Wil je weten of je voor het kappen van een boom in jouw gemeente een vergunning nodig hebt? Check dan het omgevingsplan van jouw gemeente.
Wat betekent dit als je al een ontheffing had vóór 2024?
Heb je vóór 1 januari 2024 een aanvraag gedaan of een ontheffing gekregen op basis van de oude Wet natuurbescherming? Dan blijft die ontheffing gewoon geldig. De Omgevingswet heeft bestaande vergunningen en ontheffingen niet ongeldig gemaakt. Je hoeft dus niet opnieuw een aanvraag te doen alleen omdat de wet is veranderd.
Wel is het verstandig om bij nieuwe projecten of verlengingen te werken met de nieuwe terminologie en het nieuwe aanvraagproces via het Omgevingsloket.
Praktisch overzicht: wat check je bij een project in of bij de natuur?
- Ligt jouw project in of bij een Natura 2000-gebied? Zo ja, onderzoek dan of je een vergunning nodig hebt.
- Zijn er beschermde dieren of planten aanwezig in het projectgebied? Laat dit onderzoeken door een ecoloog.
- Wil je bomen kappen? Bekijk het omgevingsplan van jouw gemeente via het Omgevingsloket.
- Denk aan de zorgplicht: ook zonder vergunningsverplichting moet je schade aan de natuur voorkomen.
- Heb je al een oude ontheffing? Check of die nog geldig is en of je aanvullende stappen moet zetten.
De overgang van de Wet natuurbescherming naar de Omgevingswet verandert vooral de namen en de procedures, niet de kern van de bescherming. Natuur blijft beschermd, en wie daar iets mee wil doen, moet nog steeds goed nadenken over de regels die gelden.
Veelgestelde vragen
Bestaat de Wet natuurbescherming nog?
De Wet natuurbescherming bestaat als aparte wet niet meer. Op 1 januari 2024 is de Wet natuurbescherming opgegaan in de Omgevingswet. De regels zijn niet verdwenen, maar zijn opgenomen in de nieuwe wet en de bijbehorende besluiten.
Waar vraag ik een vergunning aan voor een activiteit bij een Natura 2000-gebied?
Voor activiteiten bij een Natura 2000-gebied vraag je een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit aan. Dat doe je via het Omgevingsloket. De provincie is in de meeste gevallen het bevoegde gezag dat beslist over jouw aanvraag.
Wat is een flora- en fauna-activiteit?
Een flora- en fauna-activiteit is een activiteit waarbij beschermde dier- of plantensoorten betrokken kunnen zijn. Denk aan bouwen, slopen of het aanleggen van wegen in gebieden waar beschermde soorten voorkomen. Voor zo’n activiteit heb je onder de Omgevingswet een omgevingsvergunning nodig als er risico is op schade aan beschermde soorten.
Geldt de zorgplicht ook als ik geen vergunning nodig heb?
Ja, de zorgplicht geldt altijd. Ook als jouw activiteit geen vergunning vereist, ben je verplicht om onnodige schade aan de natuur te voorkomen. Dat geldt voor burgers, bedrijven en overheden.
Hoe weet ik of ik een vergunning nodig heb voor het kappen van een boom?
Of je een vergunning nodig hebt voor het kappen van een boom, staat in het omgevingsplan van jouw gemeente. Dat plan is te raadplegen via het Omgevingsloket op omgevingsloket.nl. Gemeenten mogen zelf bepalen welke regels ze stellen voor het kappen van bomen binnen hun gebied.
