De waddenzee is een van de belangrijkste vogelgebieden ter wereld. Miljoenen vogels gebruiken het gebied jaarlijks als rust- en foerageerplaats tijdens hun trek tussen de Arctische broedgebieden en de overwinteringsgebieden in West-Afrika. Wil je weten welke vogels je wanneer kunt zien? Dan ben je hier op het goede adres.
Volgens gegevens van het Compendium voor de Leefomgeving (CLO) zijn doortrekkende en overwinterende watervogels in het waddengebied gemiddeld toegenomen in het laatste decennium, gemeten over de periode 1990 tot 2023. Dat maakt de waddenzee niet alleen ecologisch waardevol, maar ook steeds aantrekkelijker voor vogelaars.
Waarom de waddenzee zo belangrijk is voor vogels
De waddenzee biedt iets wat maar weinig gebieden ter wereld kunnen bieden: enorme oppervlakten droogvallende wadplaten. Bij laagwater liggen deze platen vol met kokkels, mosselen, wormen en garnalen. Voor vogels is dit een buffet. Ze kunnen in korte tijd veel voedsel binnenhalen, wat ze nodig hebben om lange vluchten te overleven of om te broeden.
Het gebied maakt deel uit van de East Atlantic Flyway, de trekroute langs de Atlantische kust van Europa en Afrika. Elk jaar passeren naar schatting 10 tot 12 miljoen vogels van tientallen soorten de waddenzee. Sommige blijven een paar uur, andere overwinteren er de hele winter lang.
De meest voorkomende vogels in de waddenzee
De waddenzee trekt een grote verscheidenheid aan soorten. Hieronder de meest kenmerkende groepen en voorbeelden van veelgeziene vogels:
- Steltlopers: bonte strandloper, rosse grutto, kanoet, scholekster, wulp en tureluur. Dit zijn de echte wadlopers die met hun snavels in het slik prikken op zoek naar wormen en schelpdieren.
- Eenden en ganzen: bergeend, rotgans, brandgans en smient. Zij foerageren zowel op het wad als op aangrenzende graslanden en kwelders.
- Meeuwen en sterns: zilvermeeuw, kleine mantelmeeuw, grote stern en visdief. Ze nestelen deels op de eilanden en foerageren boven open water.
- Duikeenden: eidereend en zwarte zee-eend. De eidereend is een vaste bewoner; zwarte zee-eenden overwinteren er in grote aantallen.
- Reigers en lepelaar: de lepelaar is een bijzondere soort die in de zomer aanwezig is en jaagt in ondiep water. Grote zilverreigers overwinteren steeds vaker in het gebied.
Wanneer zie je welke vogels?
De waddenzee is het hele jaar door de moeite waard, maar elk seizoen biedt een andere beleving.
Lente (maart tot mei): doortrekkers stoppen kort om te eten voordat ze verder trekken naar hun broedgebieden in Siberië, IJsland of Scandinavië. Kanoeten en rosse grutto’s zijn dan in grote aantallen aanwezig. Ook de broedvogels op de eilanden, zoals sterns en kluten, keren terug.
Zomer (juni tot augustus): de broedvogels zijn actief op de eilanden en kwelders. De eerste terugtrekkende vogels verschijnen al vanaf juli. Jonge steltlopers trekken later dan volwassen vogels, zodat de doortrek tot ver in de herfst aanhoudt.
Herfst (augustus tot november): dit is het drukste seizoen voor vogelaars. Enorme aantallen steltlopers, ganzen en eenden passeren of slaan neer. Spectaculaire zwermen bonte strandlopers, ook wel muggenspektakel of murmuratie van steltlopers genoemd, zijn dan regelmatig te zien boven de wadplaten.
Winter (december tot februari): honderdduizenden rotganzen, brandganzen en smienten overwinteren in het gebied. Eidereenden zitten in grote concentraties op het water. De waddenzee is dan voor veel Arctische vogels hun warmste optie.
Hoe en waar kijk je naar vogels in de waddenzee?
De beste momenten om vogels op het wad te zien zijn rond laagwater, wanneer de platen droogvallen en de vogels dicht bij de kant foerageren. Rond hoogwater trekken vogels samen op zogenoemde slaapplaatsen, wat spectaculaire concentraties oplevert op dijken, stranden en kwelders.
Goede uitkijkpunten langs de vastelandskust zijn te vinden bij plaatsen als Holwerd, Lauwersoog, Den Oever en Oudeschild op Texel. Op de waddeneilanden zelf zijn Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog allemaal rijke vogelgebieden met eigen broedkolonies en doortrekplekken. Verrekijkers (minimaal 8×42) en een telescoop geven een veel rijkere ervaring dan het blote oog.
Bedreigde soorten in de waddenzee
Ondanks de gemiddelde toename van watervogels gaat het niet met alle soorten goed. De scholekster en de eidereend kampen al jaren met dalende aantallen. Voor de scholekster is voedselgebrek op het wad een belangrijke oorzaak, deels door overbevissing van kokkels en mosselen. De eidereend heeft te maken met schommelingen in de mossel- en kokkelstand en met verstoring tijdens het broedseizoen.
De kanoet, een kleine steltloper die vanuit Siberië de waddenzee aandoet, is afhankelijk van kokkelbanken voor zijn vetopbouw voor de doortrek. Veranderingen in het voedselaanbod, mede door klimaatverandering, kunnen dit evenwicht verstoren.
Veelgestelde vragen over vogels in de waddenzee
Hoeveel vogelsoorten komen voor in de waddenzee?
Meer dan 100 soorten gebruiken de waddenzee regelmatig. Van deze soorten broeden er enkele tientallen in het gebied zelf, op de eilanden en kwelders.
Welke vogel is het symbool van de waddenzee?
De scholekster wordt vaak gezien als de typische waddenvogel. De luid roepende zwart-witte vogel met oranje snavel is het hele jaar aanwezig en broedi zowel op de eilanden als langs de kust.
Is de waddenzee beschermd voor vogels?
Ja. De waddenzee is aangewezen als UNESCO Werelderfgoed en valt onder de Europese Natura 2000-regelgeving. Dit verplicht Nederland, Duitsland en Denemarken tot bescherming van het gebied en de soorten die er van afhangen.
Wanneer is de beste tijd om te vogelkijken in de waddenzee?
Herfst (augustus tot november) biedt de grootste aantallen en de meeste soortendiversiteit. Maar ook in de winter en vroege lente is het de moeite waard.
De waddenzee is voor vogelliefhebbers een plek die zich keer op keer bewijst, ongeacht het seizoen. Met de juiste timing en een goede verrekijker zie je er altijd iets bijzonders.
